Cụ bà Lê Thị Mận, 100 tổi, là trụ cột tinh thần của cả dòng họ Lê ở làng Phú Lộc. Cụ từng là người đỡ đẻ cả chục đứa trẻ trong làng, từng cưu mang bao phận người. Bởi vậy, dù tuổi đã cao, sự ra đi của cụ vẫn khiến nhiều người nghẹn đắng.
Cụ mất vào 3 giờ sáng thứ Hai, đúng vào ngày gia đình đang tất bật chuẩn bị đám cưới cho Khánh – người cháu nội được coi như “đích tôn của họ”. Sự trùng hợp nghiệt ngã khiến cả họ rơi vào thế khó. Sau một hồi bàn bạc, cuối cùng trưởng họ tuyên bố: — “Tang làm trong đêm. Không được để ảnh hưởng chuyện đại hỷ của cháu.”
Tin lan ra khắp làng. Người thương cụ thì thở dài, người khó chịu thì xì xào: “Một đời cụ sống vì người ta mà cuối đời lại bị tiễn đi vội thế này…” Nhưng họ Lê đã quyết. Lễ tang cụ Mận được làm gấp trong đêm, ánh đèn vàng nhợt nhạt soi lên gương mặt cụ – bình thản nhưng như đang giận dữ.
Theo lời thầy, 3h sáng thứ 3 là “giờ đẹp” để di quan. Lễ tang vội vã: Không nhạc kèn, không đội trống, chỉ vài tiếng tụng kinh yếu ớt, rồi mọi người lật đật đưa linh cữu lên xe. Chiếc xe tang vừa lăn bánh được vài chục mét thì… “Ục— ục… tạch!”
Tiếng máy khựng lại. Lái xe tái mặt, đề máy hàng chục lần – không nổ. Trưởng họ sốt ruột thắp nhang khấn lia lịa: — “Mẹ ơi, đi cho nhẹ nhàng mẹ nhé, đừng làm khó con cháu…”
Trời càng lúc càng tối đen, gió thốc thẳng vào hàng tre cong vẹo bên đường, tiếng lá kêu xào xạc như ai oán. Anh Việt – con rể trưởng – cầm đèn pin cúi xuống kiểm tra. Vừa rọi xuống gầm xe, anh hét thất thanh:
— “Có người dưới gầm! Có người bị kẹt!”
Cả họ ùa lại, soi đèn, rồi chết đứng: Hai bàn chân đang thò ra. Mọi người hợp sức nâng bánh xe, lôi người dưới gầm ra. Là bé Thảo, mới 7t – cháu cố của cụ Mận, con gái Khánh. Nó ôm chặt một chiếc điện thoại cũ, người run bần bật, môi tím lại như vừa trải qua cơn hoảng loạn tột độ.
Mẹ nó gào lên: — “Trời ơi Thảo ơi! Sao con chui xuống đó?!”. Con bé sợ hãi, ú ớ mãi mới nói được vài chữ: — “Con… nghe bà gọi. Bà bảo… đừng để họ đưa bà đi…”. Mọi người sững sờ.Trưởng họ gắt nhẹ: — “Con nít hay mơ linh tinh.”. Nhưng mọi chuyện bắt đầu thay đổi khi chiếc điện thoại trên tay bé Thảo vô tình bật sáng.
Trong điện thoại chỉ có một file ghi âm duy nhất, dài đúng 1 phút 47 giây, ghi vào lúc 1 giờ 18 phút sáng – thời điểm cụ Mận đã mất hơn 2 tiếng. Giọng cụ yếu và đứt quãng: “Đừng… đưa bà đi vội… Bà còn… chuyện dở… Thằng Khánh… nó không phải… máu mủ… Không… được cưới… Không để… lừa dối… kéo dài nữa…”.
Tiếng cụ ho khan, rồi đoạn ghi âm kết thúc bằng một tiếng thở dài rất dài, rất nặng. Mọi người chết lặng. Không ai nói được câu nào. Mẹ cô dâu – đang đứng gần đó – hét lên: — “Không phải máu mủ là sao? Còn định cưới con gái tui? Mấy người giỡn mặt hả?!”
Không khí hỗn loạn. Trưởng họ sập xuống ghế, mặt tái mét. Đúng lúc ấy, điện thoại của bà Thanh – con gái cả – bất ngờ đổ chuông. Trên màn hình hiện tên: “Ông Lự – cha của cụ Mận.” Ông Lự năm nay đã 104 tuổi, sống ẩn tu trên núi suốt ba thập kỷ, rất hiếm khi xuống núi hay gọi về.
Bà Thanh bật loa. Giọng ông già nua nhưng rành rọt: — “Các con à… Mận nó gọi ta trong mơ. Nó bảo ta nói ra sự thật.” Mọi người nín thở. — “Khánh… không phải cháu nội của dòng họ.Nó… là con của ông trưởng họ đời trước… Bỏ lại khi chạy loạn.
Mẹ Khánh xin về nuôi. Chỉ có Mận biết. Nó giấu để… tránh điều tiếng.” Cả họ sững sờ như bị sét đánh. Ông nói tiếp: — “Mận dặn… không để đám cưới diễn ra trong lừa dối. Không để tội nghiệp đứa con gái người ta.”. Cuộc gọi kết thúc. Không ai còn đủ sức đứng vững.
Gia đình lập tức hoãn việc đưa cụ ra đồng. Quay xe về nhà. Trận gió đêm ấy thổi mạnh đến mức rèm trắng phấp phới như có ai đang kéo. Sáng hôm sau, lễ tang cụ Mận được làm đúng lễ, đủ nghi thức, trống kèn vang khắp làng. Mọi người xếp hàng xin lỗi trước linh cữu: — “Mẹ ơi, tha cho chúng con… vì sự vội vàng ngu muội.”
Gia đình cô dâu hủy cưới ngay lập tức. Khánh – người tưởng là “cháu đích tôn”, là niềm tự hào – đứng thất thần trước bàn thờ cụ, rồi lặng lẽ bỏ đi ra khỏi làng, không ai biết đi đâu. Mẹ anh khóc ngất: — “Con ơi… lỗi tại mẹ giấu con từ nhỏ…”…
Nhưng mọi chuyện đã quá muộn. Cụ Mận, bằng cách nào đó, bằng một tiếng gọi trong đêm, bằng một đoạn ghi âm kỳ lạ, đã giữ trọn lời hứa: “Không ai được sống tiếp trong dối trá. Không ai được bước vào nhà người khác bằng một thân phận sai trái. Và không đứa trẻ nào được sinh ra từ sự lừa dối.”
Trong đêm tang lễ ấy… cả dòng họ Lê đã hiểu rằng: Dù sống đủ một trăm năm hay chỉ một khoảnh khắc cuối đời, một người bà – vẫn có thể bảo vệ gia đình mình lần cuối.
