Buổi sáng hôm ấy, trời đổ mưa nhẹ trên dốc Măng Đen, những hạt mưa trắng mờ phủ lên kính xe khách 45 chỗ chạy tuyến Kon Tum – Đà Nẵng. Tôi ngồi hàng ghế thứ ba bên phải, sát cửa sổ, chống cằm nhìn ra ngoài. Con đường quanh co như rắn lượn, một bên núi, một bên vực sâu đen ngòm, lai láng sương mù.
Đó vốn dĩ là một chuyến xe như bao chuyến xe khác. Người nói chuyện, người ngủ gật, người đeo tai nghe, người livestream. Tôi chẳng để ý gì nhiều, cho đến khi tất cả bắt đầu xảy ra chỉ trong chưa đầy ba phút. Ba phút thay đổi cả cuộc đời hàng chục con người.
Ở hàng ghế cuối, một bà cụ nhỏ thó, đội khăn màu nâu, ngồi ôm cái túi vải cũ. Bà im lặng từ lúc lên xe, chỉ thỉnh thoảng ho khan vài tiếng. Trông bà yếu lắm, dáng người khom đi, hai bàn tay gân guốc, da nhăn nheo nhưng sạch sẽ.
Nếu không có chuyện xảy ra, chắc tôi cũng chẳng bao giờ nghĩ bà cụ ấy từng đi qua một cuộc đời lớn đến thế.
I. Chiếc xe mất lái
Khoảng gần 10 giờ sáng, xe bắt đầu xuống dốc dài. Tài xế – chú Hào, chừng hơn bốn mươi tuổi – bật số nhỏ và cho xe giảm tốc. Nhưng mặt đường hôm ấy trơn như mỡ. Những vệt bùn đất do xe tải đi trước để lại càng khiến chúng tôi cảm thấy bất an.
Tôi nghe tiếng phanh rít một cái dài.
“Chết rồi… bánh trượt,” chú Hào lầm bầm.
Xe chao nhẹ sang trái. Một số người giật mình.
“Chú ơi, chạy cẩn thận nhé!” một phụ nữ la lên.
Chú Hào không đáp. Tôi nhìn lên gương chiếu hậu và thấy mặt chú tái mét. Trán chú túa mồ hôi, tay phải run lên và buông khỏi vô lăng một giây.
Chiếc xe lập tức lệch hẳn sang bên vực.
“Ôi trời đất ơi!” – nhiều tiếng hét cùng lúc vang lên.
Tôi đứng bật dậy. Người đàn ông bên cạnh chú Hào lao lên giữ vô lăng, nhưng anh ta hoàn toàn không biết lái xe khách. Xe vẫn trượt. Bánh trước trườn ra mép đường, chỉ còn đúng mười phân nữa là rơi xuống khoảng không.
Một bé gái khóc thét, mẹ nó ôm chặt, run bần bật.
“Tài xế… tài xế bị sao rồi!!!”
Tôi nghe ai đó phía trước hét lên.
Chú Hào dùng tay giữ ngực, mặt méo xệch – dấu hiệu đột quỵ rõ ràng.
Chiếc xe rung lắc như con thú hoảng loạn. Tiếng hành khách la hét hỗn loạn, người cầu trời, người gọi tên người thân, người khóc òa.
Chỉ cần 3 giây nữa thôi là cả xe lao xuống vực sâu hàng chục mét.
Và đúng lúc ấy…
Một giọng nói khàn nhưng rất chắc vang lên giữa sự hỗn loạn:
“Để tôi lái.”
II. Bà cụ đứng lên
Tất cả quay lại.
Đó là bà cụ nhỏ thó ở hàng cuối. Bà chống tay vào thành ghế, chậm rãi tiến lên giữa xe. Dù xe lắc mạnh, đôi chân bà vẫn bước rất vững.
“Bà ơi, nguy hiểm lắm!”
“Lùi lại đi!”
“Không phải lúc đùa đâu!”
Nhiều người la lên, tưởng bà hoảng loạn mà hành động dại dột.
Nhưng bà không nghe bất cứ ai.
Bà đưa mắt nhìn ra phía trước – nơi bánh xe đang cách mép vực chỉ vài chục centimet. Ánh mắt bà không hề có sự sợ hãi mà là thứ ánh nhìn của một người đã từng đi qua những nơi còn đáng sợ hơn thế rất nhiều lần.
Bà đặt tay lên vai người đàn ông đang cố giữ vô lăng.
“Nhường tôi,” bà nói nhẹ.
Người đàn ông ngơ ngác: “Bà… bà lái được không?”
Bà đáp chắc nịch:
“Tôi từng lái xe Trường Sơn. Xuống đi.”
Câu nói ấy khiến cả xe chết lặng một giây.
III. Kỹ năng của người lính
Bà ngồi vào ghế, một động tác thành thạo đến mức khiến tất cả chúng tôi dựng tóc gáy.
Trước hết, bà giật mạnh phanh tay. Rồi bà về số thấp, rà chân thắng, đánh lái thật chuẩn về hướng bên phải – tránh khỏi mép vực. Xe rú lên một tiếng, như muốn trượt thêm, nhưng rồi từ từ lấy lại cân bằng.
Bà nói lớn:
“Mọi người ngồi xuống! Đừng đứng lên, xe lệch tải là rơi xuống hết!”
Giọng bà không to, nhưng dứt khoát khiến người ta chỉ muốn làm theo.
Xe tiếp tục trôi vì đường trơn, nhưng hoàn toàn trong kiểm soát của bà. Bà rà phanh theo nhịp, chân trái siết chặt giữ bàn đạp, tay phải nghiêng vô lăng đúng hướng.
Cảm giác như bà không chỉ lái mà còn “cảm” được từng cú rung của chiếc xe – như một con thú quen thuộc.
Một cậu thanh niên quay livestream run đến mức điện thoại gần rơi.
“Trời ơi, bà cụ đang… drift xe à? Bà làm thế nào vậy?”
Một ông chú gần đó thở gấp, giọng lạc đi:
“Đó là kỹ thuật lái xe quân sự… ngày xưa mấy bác Trường Sơn mới làm được…”
Xe từ từ giảm tốc. Những người đang khóc bắt đầu nín. Mấy em nhỏ ôm mẹ nhưng mắt mở to nhìn bà như nhìn siêu anh hùng.
Cuối cùng, chiếc xe lách nhẹ sang phải, lùi bánh trước khỏi mép vực, đi chầm chậm đến bãi đất phẳng bên đường. Và rồi…
Xe dừng hẳn.
Không ai bị thương.
Không một ai tin điều vừa xảy ra.
IV. Sau khi xe dừng
Không gian trong xe im lặng tuyệt đối trong gần 30 giây.
Rồi hàng chục người bật khóc. Có người ôm con, ôm vợ, ôm người xa lạ mà khóc òa vì thoát chết trong gang tấc.
Chú tài xế được đưa ra ghế sau để sơ cứu, may mắn còn thở.
Tôi nhìn bà cụ. Hai tay bà vẫn đặt trên vô lăng, bình tĩnh đến lạ thường. Chẳng có chút run rẩy nào. Chỉ có hơi thở dài, như thể bà vừa làm một việc vốn là… quen thuộc.
Tôi đến gần:
“Bà… bà học lái xe khi nào ạ?”
Bà tháo tay khỏi vô lăng, chậm rãi đứng lên.
“Tôi không học.”
Bà đáp.
Rồi bà mím môi, mắt nhìn xa xăm qua kính xe đọng mưa:
“Hồi trẻ, tôi lái xe Trường Sơn.
Mỗi ngày chạy qua những con đường thế này, nhưng bom đạn thì nhiều hơn.”
Cả xe lặng đi.
V. Quá khứ trở về
Chúng tôi mời bà xuống nghỉ bên đường. Một nhóm hành khách lấy áo mưa che cho bà, nhóm khác pha chai nước ấm.
Bà ngồi trên hòn đá ven đường, kể mà không hề khoe khoang:
“Ngày ấy, tôi mười chín tuổi. Cả đơn vị thiếu lái xe nên ai biết điều khiển ô tô là đưa thẳng ra mặt trận. Tôi lái xe tải chở thương binh, chở đạn, chở lương thực… Đường Trường Sơn thời đó một bên là vực, một bên là đồi, y như con đường này.”
Bà cười hiền:
“Khác cái là ngày ấy, trên đầu lúc nào cũng có máy bay Mỹ. Bò dốc mà nghe tiếng bom thì chỉ biết lao nhanh qua, không dừng được. Chạy ban đêm không đèn, chỉ dùng trí nhớ và cảm giác.”
Một cựu chiến binh trên xe bật khóc. Ông đứng dậy, run run giơ tay chào bà theo điều lệnh.
“Chúng tôi nợ những người như bác… một lời cảm ơn từ lâu lắm rồi.”
Bà xua tay:
“Mấy chuyện cũ rồi, tôi chỉ còn sống nhờ may mắn. Hôm nay cứu được mấy đứa, coi như trả nợ đồng đội.”
VI. Đội cứu hộ đến
Khoảng nửa tiếng sau, xe cứu hộ và công an giao thông đến nơi.
Ai cũng bàng hoàng khi nhìn vị trí chiếc xe suýt rơi xuống vực. Một chiến sĩ nói:
“Nếu trượt thêm nửa mét nữa thôi… không ai sống nổi.”
Người trong xe nhìn nhau, rồi lại nhìn bà cụ đang ngồi bên lề đường.
Một chiến sĩ trẻ chạy lại:
“Bà là người lái xe để cứu mọi người ạ?”
Bà chỉ gật nhẹ.
Anh chiến sĩ đứng nghiêm, cúi đầu thật sâu. Một động tác khiến ai nhìn cũng nóng sống mũi.
VII. Món quà của hành khách
Khi xe cứu hộ kéo xe lên và chuẩn bị đưa chúng tôi xuống núi, người đàn ông ngồi ghế đầu tiên giơ tay nói:
“Bà cứu cả xe, chúng con phải làm gì đó chứ!”
Ngay lập tức, mọi người chuyền nhau chiếc nón lá, bỏ vào đó mỗi người một ít tiền – không nhiều, nhưng là tấm lòng.
Bà cụ nhất quyết từ chối:
“Các con nghèo, giữ lấy mà dùng. Bà không nhận.”
Nhưng người phụ nữ ôm con gái khóc nãy giờ bèn nắm tay bà:
“Bà cứu con tôi. Cả đời tôi không quên được. Bà cho chúng tôi gửi chút tấm lòng này… bà không nhận thì chúng tôi khó sống nổi.”
Cuối cùng, bà nhận. Nhưng bà chỉ giữ phần nhỏ, còn lại bà bảo đem gửi cho chú tài xế chữa trị.
VIII. Clip lan truyền
Cậu thanh niên livestream hồi nãy đã quay trọn cảnh bà đánh lái thoát khỏi mép vực.
Clip ấy lan truyền chóng mặt. Khi chúng tôi về đến thành phố, đã có hàng nghìn người chia sẻ.
Bình luận toàn là:
“Người hùng giữa đời thường.”
“Không ngờ bà cụ nhỏ bé lại lớn lao đến vậy.”
“Những người lính năm xưa vẫn đang âm thầm bảo vệ chúng ta.”
Một người dùng mạng viết:
“Có những anh hùng không cần áo choàng.
Chỉ cần một tay lái vững và một trái tim không biết sợ.”
IX. Chia tay
Khi xe thay tài xế mới, bà cụ xin xuống giữa đường để đi bộ vào bản – nơi bà ở cùng người cháu.
Chúng tôi nài nỉ đưa bà về tận nhà, nhưng bà chỉ cười:
“Bà quen đi bộ rồi. Với lại… có mỗi một đoạn. Bà đi được.”
Trước khi rời xe, bà quay lại nhìn mọi người:
“Cảm ơn các con đã tin bà. Đời người có lúc may, lúc rủi. Hôm nay gặp nhau, cứu nhau… đó là duyên.”
Rồi bà khoác túi vải lên vai, chống gậy, lững thững đi vào con đường mờ sương.
Nhìn bóng bà nhỏ dần, tôi chợt thấy sống mũi cay cay.
Có lẽ bà đã trải qua những ngày khốc liệt hơn bất cứ ai trong chúng tôi tưởng tượng.
Có lẽ bà đã đối diện cái chết nhiều lần đến mức hôm nay, bà bình thản hơn tất cả.
Còn chúng tôi – những người may mắn sống sót – sẽ nhớ mãi khoảnh khắc ấy:
Khoảnh khắc một bà cụ gầy gò đứng giữa hỗn loạn, nói bằng giọng bình tĩnh:
“Để tôi lái.”
Và rồi, bà thật sự lái – cứu cả một xe người.
X. Lời kết
Hôm đó, tôi hiểu một điều:
Anh hùng không phải là những người đi tìm sự chú ý.
Anh hùng là người, dù 65 tuổi, vẫn sẵn sàng đứng lên đúng lúc thế gian cần.
Và thế là, giữa buổi sáng mưa bụi ấy, trên con dốc mờ sương của Măng Đen, chúng tôi đã gặp một người hùng của Trường Sơn năm nào – người mà suốt mấy chục năm qua, chẳng ai biết đến.
Nhưng đối với chúng tôi, những người sống sót hôm đó…
Bà là người sẽ được kể lại mãi.
