1. Những năm tháng làm dâu không tên
Tôi về làm dâu nhà chồng đã mười năm. Mười năm ấy, tôi không nhớ mình đã cười vui được bao nhiêu lần. Nhà chồng có ba anh em, chồng tôi là con giữa. Mẹ chồng vốn thương con út nhất, còn con cả đã lập nghiệp xa, mỗi năm chỉ về vài ba lần. Tôi – một đứa con dâu tỉnh lẻ, lấy chồng xong thì dọn về sống chung với mẹ chồng trong căn nhà ngói cũ, hai mái xệ xuống vì mưa gió.
Làm dâu, tôi quen việc dậy từ năm giờ sáng, rửa chén, nấu cơm, lau nhà, rồi mới đi làm. Mẹ chồng tôi ít khi khen ai câu nào. Có lần, tôi nấu bữa cơm tươm tất, bà chỉ nói: “Rau luộc nhạt quá.”
Tôi im lặng quen rồi. Mẹ chồng không thích phụ nữ cãi lại. Chồng tôi cũng không bênh, chỉ bảo: “Thôi, tính mẹ vậy mà.”
Những lúc bà mệt, tôi tự tay sắc thuốc, đấm bóp, bưng cháo. Không ai bảo, nhưng tôi nghĩ: Mình là dâu, phải thương mẹ chồng như mẹ ruột.
Nhưng không, tình cảm không thể đi một chiều mãi.
Năm thứ sáu làm dâu, tôi sảy thai. Mẹ chồng nói trước mặt khách:
“Khéo kéo gì, để con cháu nhà này thất lạc.”
Tôi đứng chết lặng, tay ôm bụng, lòng rỗng như bị khoét.
Chồng nghe mà chỉ mím môi, không nói đỡ một câu.
Hôm ấy, tôi hiểu một điều: tôi chỉ là người ngoài. Dẫu có cố đến đâu, vị trí của tôi vẫn không bao giờ thuộc về gia đình này.
2. Ngày chia đất và sự im lặng chạm đáy
Một chiều tháng Hai, tôi đang phơi quần áo thì thấy ba anh em nhà chồng tụ tập trong phòng khách. Mẹ chồng đặt trước mặt mỗi người một xấp giấy đỏ. Tôi đoán ngay: sổ đỏ. Những mảnh đất bà tích góp cả đời.
Anh cả được miếng đất mặt đường, vợ chồng út được miếng đất gần chợ.
Chồng tôi… cũng được một miếng – đất ruộng sâu, tách ra từ phần còn lại.
Họ nói chuyện rôm rả, còn tôi đứng ngoài hiên, tay vẫn cầm cái áo ướt.
Không ai gọi tôi vào. Không ai nhắc đến tôi. Không ai nói một câu xã giao.
Đến khi họ bàn bạc xong, chồng mới lúng túng nhìn tôi:
“Mẹ chia đất cho anh em. Em… đừng để bụng.”
Tôi chỉ cười nhẹ:
“Có gì đâu để bụng.”
Nhưng tối đó, tôi ngồi trước hiên nhà rất lâu. Những ánh đèn đường vàng võ rọi xuống ngực tôi, thấy nhói nhói.
Tôi đã chăm mẹ chồng từng bữa ăn, từng viên thuốc. Tôi đã gom góp từng đồng đưa chồng gây dựng nghề. Tôi mang cái thai chưa kịp chào đời, rồi mất đi trong chính căn nhà này…
Vậy mà lúc chia những thứ lớn lao, tôi không được xem như một phần của quyết định ấy.
Cảm giác không phải vì miếng đất, mà vì tôi không hề tồn tại.
3. Quyết định rời đi – không nước mắt
Hai ngày sau, tôi xếp quần áo vào chiếc vali nhỏ. Chồng nhìn thấy thì hốt hoảng:
“Em làm gì vậy? Em giận chuyện chia đất sao?”
Tôi lắc đầu.
“Không phải đất. Là em… muốn nghỉ một thời gian.”
“Đi đâu?”
“Tạm dọn lên phòng trọ gần chỗ làm.”
Chồng túm tay tôi:
“Em bỏ anh à? Vì chuyện đất cát sao em làm lớn lên?”
Tôi nhìn anh thật lâu. Người đàn ông từng rất tốt, từng thương tôi, nhưng anh luôn kiệm lời mỗi khi mẹ nói nặng tôi, luôn im lặng khi tôi cần một câu đứng về phía mình.
Tôi nói khẽ:
“Không phải chuyện đất. Mà anh biết rõ vì sao.”
Chồng cúi đầu. Anh biết. Anh hiểu hết. Nhưng anh không nói.
Tôi rời nhà chồng trong im lặng. Không cãi nhau, không làm ầm. Tôi để chiếc chìa khóa trên bàn.
Và bước đi.
Mẹ chồng ra cửa, không gọi tôi một tiếng. Bà chỉ bảo chồng tôi:
“Đàn bà mà sống phân bì đất cát thì chẳng ra gì.”
Tôi nghe, nhưng tôi không quay lại.
Sau đó, tôi thuê trọ gần cơ quan. Một phòng nhỏ, hai mươi mét vuông, nhưng yên tĩnh và sạch sẽ. Buổi tối, tôi nấu mì, mở đèn vàng, rồi ngồi viết lại những gì mình đã đi qua. Không ai quát. Không ai chì chiết. Tôi ngủ một giấc dài đến sáng.
Một tháng trôi qua. Chồng có gọi, có nhắn, tôi cũng trả lời đôi câu. Nhưng khi anh rủ tôi về nhà nói chuyện, tôi chỉ đáp:
“Em chưa sẵn sàng.”
Tôi bình thản hơn bao giờ hết.
4. Sóng gió ập đến – và hơn 80 cuộc gọi
Một buổi chiều cuối tháng Tư, đang họp ở cơ quan, tôi thấy điện thoại rung liên tục.
Số của chồng.
Rồi số của em chồng.
Rồi số của anh cả.
Rồi lại chồng.
Rồi mẹ chồng.
Tôi không bắt máy.
Họ gọi một hồi hơn 20 cuộc. Tôi bật chế độ im lặng.
Đến giờ tan làm, tôi mới mở điện thoại.
Thông báo hiển thị hơn 80 cuộc gọi nhỡ.
Tôi nghĩ: Có chuyện gì vậy?
Một tin nhắn của chồng hiện lên:
“Mẹ nhập viện rồi. Em về gấp!”
Tôi thở dài, nhưng tim lại không có một nhịp nào hoảng hốt.
Tôi nhắn lại:
“Vậy à.”
Năm phút sau, chồng gọi tiếp. Tôi nghe.
Giọng anh hoảng loạn:
“Mẹ bị ngất. Bác sĩ bảo phải có người ký giấy nhập viện, nhưng mẹ không đưa giấy tờ cho ai ngoài em. Em đừng giận nữa, về gấp đi!”
Tôi nhắm mắt.
Tôi nhớ lại những buổi đưa mẹ chồng đi khám bệnh, chính tôi cất sổ hộ bà. Mẹ chồng từng bảo: “Mày cất đi, mấy đứa kia tao không tin.”
Đến cuối cùng, người bà tin… lại là người bà không xem như gia đình.
Tôi hỏi nhỏ:
“Giờ các anh chị đang ở đâu?”
“Trong viện hết! Bác sĩ hỏi bảo hiểm, hỏi người thân, mà không ai biết gì cả. Em ơi, về đi!”
Tôi nhìn bức tường phòng trọ, một bức tường trắng im lìm.
Tôi nghĩ đến lời mẹ chồng đã nói suốt mười năm: “Dâu là người ngoài.”
Và tôi chợt mỉm cười buồn.
Tôi trả lời:
“Liên quan gì đến tôi?”
Chồng nghẹn lại:
“Em nói gì vậy?”
“Tôi không còn là người nhà các anh nữa. Đừng gọi cho tôi.”
Tôi tắt máy.
5. Những ngày sau cơn bão
Tối đó, tôi không đến bệnh viện. Tôi đi mua một bát phở, về phòng trọ, bật quạt nhẹ. Tâm tôi bình lặng đến khó tin.
Ngày trước, chỉ cần mẹ chồng đau đầu, tôi đã chạy đôn đáo.
Còn bây giờ, tôi nghĩ: Ai cũng có quyền lựa chọn nơi thuộc về.
Ba ngày sau, chồng lại đến cơ quan tìm tôi. Anh đứng chờ ở cổng, gầy đi rõ rệt.
Anh nói nhỏ:
“Mẹ hỏi em. Mẹ cứ tỉnh là hỏi. Em về thăm đi, dù chỉ một chút.”
Tôi nhìn anh.
Nét mặt anh đầy nếp nhăn, mệt mỏi, nhưng dường như trong đó còn có điều gì khác… một chút ân hận, một chút sợ mất.
Tôi hỏi:
“Anh nói xem, suốt mười năm em ở nhà đó, mẹ có coi em là con không?”
Anh im lặng.
Tôi hỏi tiếp:
“Khi em sảy thai, mẹ nói em làm thất lạc cháu nhà này. Anh có nói đỡ em không?”
Anh cúi đầu.
“Mẹ chia đất, mẹ không buồn hỏi xem vợ chồng mình có khó khăn không. Anh có nói gì không?”
Một lần nữa, anh im lặng.
Tôi mỉm cười:
“Vậy thì, giờ mẹ cần em, sao em phải có mặt? Em đã rời khỏi nhà đó rồi. Em không còn liên quan.”
Anh chợt nắm tay tôi, run run:
“Anh biết anh sai. Anh biết anh hèn. Anh xin lỗi. Nhưng… mẹ đang yếu. Mẹ cứ gọi tên em. Em chỉ cần đến một lần thôi. Anh xin em.”
Tim tôi khẽ nhói.
Dẫu mẹ chồng đối xử không tốt, nhưng tôi từng thương bà. Tôi từng coi bà là mẹ.
Và con người ta… khi sắp đối mặt với sinh tử, những điều cũ đôi khi trở về đầy đủ.
Tôi nói khẽ:
“Để em suy nghĩ.”
6. Cuộc gặp cuối – và lời xin lỗi muộn màng
Tối đó, sau khi đắn đo rất lâu, tôi đi đến bệnh viện. Trong phòng bệnh, mẹ chồng nằm thở oxy. Bà gầy và nhỏ hơn trước rất nhiều.
Thấy tôi, bà mở mắt. Ánh mắt bà ngạc nhiên xen lẫn nhẹ nhõm.
Bà ra hiệu muốn nói. Tôi lại gần.
Giọng bà rất khẽ:
“Mày… đến rồi.”
Tôi gật đầu.
Bà rưng rưng:
“Tao xin lỗi.”
Ba chữ ấy khiến tôi sững lại. Mười năm, lần đầu tiên.
Bà khó nhọc nói tiếp:
“Tao… sợ… con dâu biết tính tao. Nhưng… mấy đứa kia… vô tâm lắm. Tao… thích mày… vì mày chăm tao… nhưng tao… không nói được.”
Tôi cúi đầu.
Tôi biết bà không nói dối. Suốt mười năm, bà không bao giờ nói lời dễ nghe, càng không biết cách thể hiện yêu thương.
Bà nắm tay tôi:
“Đừng… bỏ thằng Hùng (chồng tôi)… Nó… thương mày…”
Tôi khẽ đáp:
“Con cần thời gian, mẹ à.”
Bà nhắm mắt, giọt nước mắt lăn xuống.
Cuộc gặp ấy ngắn thôi, nhưng đủ để xóa vài lớp bụi trong lòng tôi.
Ngày hôm sau, tôi gửi lại sổ bảo hiểm và giấy tờ bệnh cho chồng. Anh chỉ dám nói:
“Cảm ơn em.”
Tôi gật đầu, nhưng không về nhà.
7. Phần kết – Ai mới là người bước đi?
Một tháng sau, mẹ chồng hồi phục dần. Tôi vẫn chưa quay về. Chồng gọi, nói muốn tôi suy nghĩ lại, muốn cùng nhau bắt đầu lại từ đầu. Anh đã xin lỗi, hứa sẽ khác đi.
Tôi nhìn chiếc vali vẫn nằm ở góc phòng trọ.
Mười năm qua, tôi đã lặng lẽ cố gắng để làm vừa lòng một gia đình không xem tôi là thành viên.
Mười năm ấy, tôi đánh mất chính mình.
Giờ đây, sống một mình, lặng lẽ, nhưng bình yên.
Tôi thấy mình thở được.
Tôi nhắn cho chồng:
“Em không còn muốn quay lại nơi mình không được coi là người nhà.”
Anh chỉ trả lời một câu:
“Anh hiểu.”
Tôi biết anh đau, nhưng quyết định nào cũng có giá của nó.
Một buổi tối, tôi nhận tin nhắn của anh cả:
“Mẹ nhắc đến em. Nếu em có thể, hãy thỉnh thoảng về thăm bà. Không ai thay em chăm bà tốt như trước… Bà nhớ em.”
Tôi chỉ đáp:
“Khi thuận theo lòng mình, em sẽ về.”
Tôi cất điện thoại, nhìn lên trần nhà.
Bỗng thấy một sự nhẹ nhõm khó tả.
Tôi hiểu rằng:
Có những mối quan hệ, đi hết lòng cũng không đủ.
Nhưng có những cuộc rời đi, lại là cách duy nhất để cả hai phía hiểu ra ai thực sự quý ai.
Tôi bước ra ban công phòng trọ. Gió mát. Bầu trời đen thẫm, nhưng yên bình.
Và tôi tự nhủ:
“Từ giờ, chỉ sống cho mình.”
