Ông nội cho chú út 1 căn nhà và 2 mảnh đất, trong khi bố tôi là con cùng cha khác mẹ lại chẳng được một chút gì. Ngày ông mất bố tôi đến thắp hương cho ông thì chút út n//ém cho cái ba lô cũ: “Bố cho anh đấy” rồi cười lớn. Bố tôi lẳng lặng ôm cái balo về, tối mở ra thì cả nhà haihung khi thấy…
Năm chú út lấy vợ, ông nội cắt một mảnh đất mặt đường và xây tặng chú căn nhà hai tầng khang trang nhất vùng, kèm theo hai mảnh đất vườn màu mỡ. Trong khi đó, gia đình tôi bốn miệng ăn vẫn chen chúc trong căn nhà lá lụp xụp ven đê, mỗi mùa mưa về là cả nhà lại thức trắng đêm để hứng nước dột.
Ông nội giàu có, sở hữu căn biệt thự 5 tầng nguy nga nhất phố huyện, nhưng chưa bao giờ ông bước chân qua cửa nhà tôi. Ngày chị em tôi thiếu tiền đóng học, mẹ đánh bạo sang hỏi vay, ông chỉ lạnh lùng bảo: “Tiền tao để lo cho tương lai của chú út, tụi mày tự làm tự ăn”.
Nghèo khó là thế, nhưng bố tôi chưa bao giờ một lời oán trách. Ông vốn tính lầm lì, chỉ biết làm lụng. Bố có cái nghề chài lưới trên sông. Mỗi lần may mắn kéo được con cá trắm to hay con cá lăng quý, mẹ mừng rỡ bảo: “Cái này mang ra chợ bán cũng đủ tiền gạo cho mấy đứ/a nh/ỏ cả tuần, anh để em mang đi nha”. Nhưng bố nhất định không chịu. Ông lặng lẽ làm sạch cá, gói ghém cẩn thận rồi đạp chiếc xe cà tàng mang sang biếu nội. Đáp lại lòng thành của bố, chưa bao giờ nội mời bố lấy một chén trà tử tế.
Mùa đông năm nay lạnh hơn mọi năm, ông nội đổ bệ//nh rồi qua đời đột ngột. Ngày ta/ng lễ, nhà chú út thuê dàn kèn trống rình rang, người xe tấp nập. Gia đình tôi chỉ lặng lẽ lo việc hậu cần, ai sai gì làm nấy, không một lời tranh giành.
Ngày mãn ta/ng, khi con cháu tề tựu đông đủ để nghe về phân chia tài sản, chú út hất hàm nhìn bố tôi – lúc này vẫn mặc bộ quần áo lao động sờn cũ, đứng nép mình ở góc sân. Chú cười lớn, một điệu cười đầy vẻ đắc thắng và khi/nh m/iệt:
“À, suýt nữa thì em quên. Lúc lâm chung bố có dặn lại, anh cả tuy chẳng giúp được gì cho dòng tộc nhưng cũng là m/áu m/ủ. Đây, bố cho anh cái này làm kỷ niệm!”
Nói rồi, chú v/ứt cái ba lô vải cũ rích, sờn rách và bám đầy bụi bặm xuống nền gạch, ngay sát chân bố. Đám con cháu nhà chú út cười rộ lên: “Đấy, ông công bằng thế còn gì, đúng là người nào đồ nấy!”… Bố tôi chẳng nói nửa lời, cúi xuống nhặt cái ba lô cũ, ôm chặt vào lòng như ôm một báu vật rồi lẳng lặng dắt xe ra về..
…tối hôm đó, cả nhà tôi chết lặng.
Căn nhà lá thấp lè tè chỉ le lói ánh đèn dầu. Bố tôi ngồi xuống chiếc chõng tre cũ, đặt cái ba lô sờn rách lên bàn. Ông mở khóa rất chậm, như sợ làm đau thứ gì đó bên trong.
Không phải tiền.
Không phải sổ đỏ.
Trong ba lô là một tập giấy đã ngả vàng, được bọc cẩn thận trong túi nilon, buộc bằng sợi dây dù cũ. Trên cùng là một tờ di chúc viết tay, nét chữ run run nhưng quen thuộc đến nhói lòng.
“Tao biết mình sống thiên vị. Tao nợ thằng cả một đời.
Nếu một ngày tao chết, đừng cho nó tiền, cũng đừng cho nó đất.
Cho nó sự thật.”
Mẹ tôi bật khóc thành tiếng. Tôi và em gái nhìn nhau, tim đập thình thịch.
Bố tôi lật tiếp từng trang.
Bên dưới là giấy xét nghiệm ADN, giấy khai sinh cũ, và một lá thư dài…
Hóa ra, bố tôi không phải con ruột của ông nội. Ông là con riêng của bà nội với người chồng trước — người đã hy sinh trong chiến tranh. Khi bà tái giá, ông nội biết tất cả… nhưng vẫn chấp nhận nuôi bố tôi như con trong nhà.
Và vì thế, ông nội cả đời giằng xé.
Yêu thương bố tôi — nhưng không dám cho.
Muốn bù đắp — nhưng lại sợ “mang tiếng”.
Nên ông chọn cách đẩy bố tôi ra xa, để chú út trở thành “đứa con hợp pháp duy nhất” được thừa kế mọi thứ.
Trang cuối cùng của lá thư, mực nhòe vì nước mắt:
“Thằng cả không được mang họ tao,
nhưng nó mang cái nết của tao nhiều nhất.
Nhẫn nhịn, chịu đựng, không oán thán.
Tao giàu tiền bạc, nhưng nghèo làm cha.”
Cả căn nhà im phăng phắc.
Bố tôi ngồi rất lâu, đôi tay chai sạn run nhẹ. Rồi ông gấp tập giấy lại, cẩn thận cho vào ba lô. Ông không khóc. Chỉ khẽ nói, giọng trầm và mệt:
— “Thế là đủ rồi… ít nhất, bố biết mình không phải đứa bị ghẻ lạnh vô cớ.”
Một tuần sau, chú út làm thủ tục sang tên nốt hai mảnh đất còn lại, đắc ý nghĩ mình thắng trọn ván.
Nhưng đúng ngày nhận sổ, văn phòng công chứng từ chối.
Lý do:
👉 Một mảnh đất trong số đó đứng tên bà nội, chưa từng được sang cho ông nội.
👉 Và trong hồ sơ cũ, bố tôi là người được bà nội chỉ định thừa kế duy nhất, kèm theo điều khoản: “Nếu ông A còn sống, quyền sử dụng thuộc về cháu X.”
Chú út tái mặt.
Mẹ con nhà chú gào khóc, lục tung giấy tờ.
Còn bố tôi — người cả đời không tranh — chỉ lặng lẽ ký tên nhận đất. Không vui mừng, không hả hê.
Ông quay về căn nhà lá ven đê, nhìn mái dột, nhìn bốn bức tường ẩm mốc rồi nói với mẹ tôi một câu rất khẽ:
— “Hóa ra… người cho bố nhiều nhất, lại là người chưa từng nói một lời thương bố.”
Cái ba lô cũ rách nát ấy…
không chứa tiền.
Nhưng chứa sự thật, danh phận và một món nợ làm cha trả muộn.
